Wydział Biologii Uniwersytet Warszawski

Kalendarz herbarysty

Znów zadanie dla ambitnych: rodzaj Carex czyli turzyce. Kto potrzebuje materiału porównawczego, pod zamieszczonym linkiem znajdzie kolekcję ponad 5 tysięcy turzyc z kolekcji W. Lackowitza. Rośliny zbierane były w XIX wieku głównie z terenu Polski i Niemiec. Link: https://1drv.ms/f/s!AqaTMZaM1FRZxRVF3mH5yxem9-ut

Grzyby i porosty

Grzyby

To grupa bogato reprezentowana w Zielniku UW. Ich liczbę szacuje się na około 35 tys. okazów. Dawniej badaczy najbardziej interesowały grzyby wielkoowocnikowe oraz pasożyty roślin ważnych gospodarczo i tego typu grzybów jest najwięcej w herbarium.

Grzyby zbierane przez Franciszka Błońskiego w 1886 roku, w Ząbkach pod Warszawą

Pierwszą mykologiczną kolekcję Zielnika stanowił XIX-wieczny zbiór Franciszka Błońskiego z okolic Warszawy. Badacz ten prowadził ożywioną wymianę materiałów, co stopniowo powiększało warszawskie zasoby. Okazy krajowych grzybów pasożytniczych przybywały również za sprawą wydawnictw zielnikowych, szczególnie zeszytów Mycotheca polonica, które zestawiał Marian Raciborski, a później Bolesław Namysłowski z okazów zbieranych własnoręcznie, a także przez innych badaczy: Leona Nowakowskiego, Kazimierza Roupperta, Tadeusza Wilczyńskiego oraz Antoniego Wróblewskiego. Okazy z podobnych wydawnictw, niepełnych lub szczątkowych, zostały włączone do zbioru podstawowego.

Okazy grzybów najczęściej przechowuje się w papierowych kopertach

Aż do wybuchu II wojny światowej mykologiczna część Zielnika była niewielka. Najwięcej okazów przybyło w latach 1950–1980 za sprawą rozwoju pracowni mykologicznej w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin kierowanej przez prof. Alinę Skirgiełło oraz jej osobistych kontaktów z placówkami naukowymi Polski. W końcu lat 60. XX wieku Państwowy Instytut Gospodarstwa Wiejskiego w Bydgoszczy przekazał Zielnikowi pokaźny zbiór grzybów fitopatogenicznych Andrzeja Michalskiego, stanowiący nadal odrębną kolekcję.  W 1982 roku Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika w Toruniu podarował materiały zielnikowe Wandy i Jana Zabłockich (ponad 700 okazów, włączone do zbioru podstawowego). Intensywne prace Aliny Skirgiełło, Alicji Borowskiej i Wandy Rudnickiej-Jezierskiej nad tomami wydawnictwa Flora Polska – Grzyby (Fungi) zaowocowały kolejnymi kolekcjami i wymianą z Finlandią, Danią, Czechosłowacją, Belgią, Kanadą oraz Szwecją.

Kolonie grzybów na szalkach

Przechowywane w zielniku kolonie grzybów na pożywce

W wieku XXI uwagę mykologów zatrudnionych w Zakładzie przyciągnęły grzyby mikroskopijne, w tym endofityczne. W ramach badań Marty Wrzosek i Julii Pawłowskiej (z d. Budziszewskiej) Zielnik wzbogacił się o nowe okazy grzybów, w tym nowe dla nauki gatunki!, przechowywane w probówkach lub szalkach.

 

Odrębne kolekcje
    • zielnik Franciszka Błońskiego Fungi Varsovienses exsiccati , 4 fascykuły począwszy od 1884 roku
    • Funghi parassiti delle piante coltivate od utili, 19 fascykułów wydawanych w latach 1888–1926, których autorami są Giovanni Briosi i Fridiano Cavara
    • Zbiór pasorzytnych [*] grzybów polskich z lat 1890–1891, 2 fascykuły wydane przez Mariana Raciborskiego
    • Mycotheca polonica z lat 1909–1910, 3 części zielników (drugi i trzeci zeszyt – po 2 egzemplarze) zestawione przez Mariana Raciborskiego, łącznie 150 gatunków opublikowanych w czasopiśmie „Kosmos” nr 34 i 35
    • zielniki grzybów pasożytniczych z przełomu wieków XIX i XX wieku z Pomorza, autorstwa Johanna Winkelmanna, liczące około 400 okazów. Zielniki te zostały przekazane do Warszawy po II wojnie światowej z Muzeum Przyrodniczego Miasta Szczecina
    • Choroby roślin uprawnych z lat 1926–1929, W. Siemaszko i L. Kaznowski, 2 zeszyty liczące łącznie 45 okazów oraz zeszyty dubletowe
grzyby pasożytnicze

Polystigma rubrum – czerwona plamistość liści śliwy. Okaz wzbogacono ilustracjami – kładziono duży nacisk na poznanie szkodliwych dla gospodarki gatunków

    • niewielki zbiór grzybów pasożytniczych z Puław Józefa Trzebińskiego z 1925 roku
    • grzyby fitopatogeniczne Wielkopolski – kolekcja Andrzeja Michalskiego

[*] Zachowano oryginalną, dawną pisownię słowa „pasorzytny”.

Zbiory nieopracowane

Dzięki stałej obecności mykologów w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin prawie wszystkie materiały mykologiczne zostały opracowane. Nieopracowana pozostaje jedynie część kolekcji grzybów pasożytniczych Andrzeja Michalskiego (z Wilna i Bydgoszczy) oraz niewielki zbiór grzybów pasożytniczych Zygmunta Pietkiewicza z 1886 roku (z Ukrainy).

 

Porosty – grzyby zlichenizowane

Lobaria

Granicznik płucnik. Wycinka drzew spowodowała, że ten chroniony gatunek zamiast rosnąć na drzewie, trafił do zielnika

Do niedawna traktowane były jako odrębna jednostka taksonomiczna. W Zielniku stanowią oddzielną, choć niezbyt bogatą, kolekcję szacowaną na 6 tys. okazów.  Niewiele obiektów pochodzi z XIX wieku. Jednym z najstarszych okazów jest Ramalina farinacea, opatrzona etykietą bez daty, sporządzoną przez Michała Szuberta. Inne XIX-wieczne okazy zbierane na terenie Królestwa Polskiego i Galicji są legitymowane przez Feliksa Berdau, Juliana Steinhausa, Jana Sznabla, Franciszka Błońskiego oraz Bogumira Eichlera.

Porost Parmelia

Porosty przechowywane są w papierowych torebkach. Okaz zdigitalizowany do bazy zielnika.

Zagraniczne przedwojenne zbiory porostów pochodzą głównie z Dorpatu i Czarnohory, a zawdzięczamy je Janowi Muszyńskiemu oraz Antoniemu Rehmanowi. W okresie międzywojennym zbiór porostów powiększyła Janina Stankiewiczówna, która na Wyżynie Kielecko-Sandomierskiej zbierała materiały do rozprawy doktorskiej (1925–1928) oraz Roman Kobendza prowadzący badania w Puszczy Kampinoskiej. Do zbioru podstawowego wcielone zostały także okazy z wydawnictwa Lichenotheca Polonica, m.in. fascykuł I z 1930 roku – 50 gatunków z Poznania opracowanych przez Feliksa Krawca, i fascykuł III z 1952 roku – 50 gatunków z Gór Stołowych opracowanych przez Zygmunta Tobolewskiego.

Po II wojnie światowej intensywne badania porostów prowadziła  w Warszawie dr Janina Zielińska. Jej zbiór z Puszczy Kampinoskiej, Puszczy Boreckiej i Pojezierza Ełckiego należy do niezwykle cennych.  Najnowszym nabytkiem są 304 okazy z Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego, zdeponowane w warszawskim zielniku w 2012 roku przez Aleksandrę Grabowską i Piotra Zaniewskiego.

Na opracowanie czeka:
  • niewielki zbiór porostów naskalnych dr Teresy Węgleńskiej zebranych na Antarktydzie
  • porosty zbierane przez Romana Kobendzę w Tatrach i Puszczy Białowieskiej